W skrócie: Umowa o dzieło dotyczy konkretnego rezultatu i co do zasady nie podlega składkom ZUS (wyjątek: umowa z własnym pracodawcą lub wykonywana na jego rzecz), ale trzeba ją zgłosić do ZUS na formularzu RUD w ciągu 7 dni. Umowa zlecenia dotyczy starannego działania, jest oskładkowana (poza m.in. studentami do 26 lat) i obowiązuje przy niej minimalna stawka 31,40 zł brutto za godzinę w 2026 r. Przy obu umowach koszty uzyskania przychodu wynoszą zwykle 20%, a 50% przy przeniesieniu praw autorskich przez twórcę, z rocznym limitem 120 000 zł kosztów. Pełne oskładkowanie umów o dzieło i zleceń do października 2026 r. nie weszło w życie. Stan prawny: 25 października 2026.
Umowa o dzieło i umowa zlecenia różnią się tym, za co płacisz: przy dziele za konkretny, sprawdzalny rezultat, przy zleceniu za staranne wykonywanie czynności. Ta różnica ma skutki finansowe. Umowa o dzieło co do zasady nie podlega składkom ZUS, a umowa zlecenia tak; przy zleceniu obowiązuje też minimalna stawka godzinowa, w 2026 r. 31,40 zł brutto. Poniżej wyjaśniamy, jak wybrać właściwą umowę i co zmieniło się w 2026 roku.
Umowa o dzieło: rezultat
Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia (art. 627 KC). Dzieło musi być indywidualnie określone i sprawdzalne: da się ocenić, czy zostało wykonane i czy ma wady. Typowe przykłady to projekt logo, tekst, sesja zdjęciowa, strona internetowa, tłumaczenie czy aranżacja utworu.
Wykonawca odpowiada za wynik. Do wad dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży (art. 638 KC). Zamawiający może odstąpić od umowy, dopóki dzieło nie zostało ukończone, ale płaci wtedy umówione wynagrodzenie pomniejszone o to, co wykonawca zaoszczędził (art. 644 KC). Roszczenia z umowy o dzieło przedawniają się po 2 latach od oddania dzieła (art. 646 KC).
Umowy o dzieło nie stosuje się do powtarzalnych czynności. Comiesięczne „dzieło” polegające na prowadzeniu profilu w social media, sprzątaniu czy obsłudze klienta ZUS i sądy często uznają za zlecenie, co oznacza zaległe składki z odsetkami.
Umowa zlecenia: staranne działanie
Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (art. 734 KC), a do umów o świadczenie usług stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 KC). Zleceniobiorca odpowiada za należytą staranność, a nie za osiągnięcie konkretnego efektu. Każda strona może wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie, przy czym wypowiedzenie bez ważnego powodu rodzi odpowiedzialność za szkodę (art. 746 KC).
Zleceniem są na przykład: obsługa klienta, moderacja komentarzy, prowadzenie kampanii reklamowych, opieka nad stroną, praca hostessy czy kuriera. Jeśli zleceniobiorca pracuje pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zleceniodawcę, umowa może zostać uznana za umowę o pracę (art. 22 § 1¹ KP), a od 8 lipca 2026 r. okręgowy inspektor pracy może to stwierdzić decyzją.
Tabela: umowa o dzieło a umowa zlecenia w 2026
Najważniejsze różnice dotyczą przedmiotu umowy, składek i minimalnego wynagrodzenia. Tabela przedstawia zasady ogólne dla umowy z osobą fizyczną, która nie prowadzi działalności gospodarczej w tym zakresie.
| Kryterium | Umowa o dzieło | Umowa zlecenia |
|---|---|---|
| Przedmiot | konkretny rezultat | staranne działanie |
| Przepisy KC | art. 627–646 | art. 734–751 |
| Składki emerytalna i rentowe | nie (wyjątek: własny pracodawca) | tak (poza wyjątkami, np. student do 26 lat) |
| Składka zdrowotna | nie | tak, 9% |
| Zgłoszenie do ZUS | RUD w 7 dni od zawarcia (z wyjątkami) | zgłoszenie do ubezpieczeń |
| Minimalna stawka 2026 | nie dotyczy | 31,40 zł brutto za godzinę |
| Koszty uzyskania przychodu | 20% albo 50% (prawa autorskie) | 20% albo 50% (prawa autorskie) |
| Ulga dla młodych (PIT do 26 lat) | nie | tak |
| Odpowiedzialność wykonawcy | za wady dzieła (rękojmia) | za brak należytej staranności |
| Zakończenie umowy | odstąpienie (art. 644 KC) | wypowiedzenie w każdym czasie (art. 746 KC) |
| Przedawnienie wynagrodzenia | 2 lata od oddania dzieła | zależnie od przypadku, często 2 lata (art. 751 KC) |
ZUS przy umowie o dzieło
Umowa o dzieło co do zasady nie rodzi obowiązku opłacania składek ZUS, ani społecznych, ani zdrowotnej. Wyjątek dotyczy umowy o dzieło zawartej z własnym pracodawcą albo wykonywanej na rzecz własnego pracodawcy, mimo że zawartej z innym podmiotem. Wtedy przychód z dzieła traktuje się jak przychód pracowniczy i dolicza do podstawy składek (art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).
Formularz RUD
Od 1 stycznia 2021 r. płatnik składek albo osoba fizyczna, która zamówiła dzieło, musi zgłosić umowę o dzieło do ZUS na formularzu RUD w ciągu 7 dni od jej zawarcia. Obowiązek nie dotyczy umów z własnymi pracownikami, umów wykonywanych na rzecz własnego pracodawcy oraz umów z osobami prowadzącymi działalność gospodarczą, jeśli dzieło mieści się w zakresie tej działalności. Formularz można złożyć elektronicznie przez PUE/eZUS albo w wersji papierowej.
Czy w 2026 r. weszło oskładkowanie umów o dzieło?
Nie. Do października 2026 r. nie weszły w życie przepisy, które obejmowałyby umowy o dzieło składkami ZUS ani wprowadzały pełne oskładkowanie wszystkich umów zleceń. Taką reformę zapowiadano w związku z Krajowym Planem Odbudowy i omawiano projekty, ale nie została uchwalona. Jeśli prace legislacyjne zostaną wznowione, zmiany będą wymagały ustawy i okresu vacatio legis, więc warto śledzić komunikaty ZUS i Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Umowa o dzieło z przedsiębiorcą
Jeżeli dzieło wykonuje osoba prowadząca działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, wystawia ona fakturę lub rachunek, a przychód rozlicza w ramach firmy. Zamawiający nie jest wtedy płatnikiem podatku ani składek i nie zgłasza umowy na formularzu RUD. W praktyce taka umowa jest umową B2B, w której przedmiotem jest konkretny rezultat.
ZUS przy umowie zlecenia
Umowa zlecenia co do zasady podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz składce zdrowotnej, a ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Składki rozkładają się następująco:
- emerytalna 19,52% – po połowie płatnik i zleceniobiorca,
- rentowe 8% – 6,5% płatnik, 1,5% zleceniobiorca,
- chorobowa 2,45% – dobrowolna, płaci zleceniobiorca,
- wypadkowa – płatnik, według stopy właściwej dla firmy,
- zdrowotna 9% – zleceniobiorca, od podstawy pomniejszonej o jego składki społeczne.
Najważniejsze wyjątki to uczniowie i studenci do ukończenia 26 lat, od których nie odprowadza się składek, oraz zbieg tytułów do ubezpieczeń. Jeśli zleceniobiorca ma umowę o pracę u innego pracodawcy z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym, ze zlecenia opłaca się obowiązkowo tylko składkę zdrowotną. Zasady zbiegu są szczegółowe, dlatego przy kilku umowach warto potwierdzić je w ZUS.
Zlecenie a staż pracy
Od 2026 r. okresy wykonywania umowy zlecenia i prowadzenia działalności gospodarczej wliczają się do stażu pracy, od którego zależą m.in. wymiar urlopu i okres wypowiedzenia. Zasady i terminy stosowania tych przepisów opisujemy w artykule o nowych zasadach liczenia stażu pracy.
Minimalna stawka godzinowa przy zleceniu w 2026
W 2026 r. minimalna stawka godzinowa przy umowie zlecenia i umowie o świadczenie usług wynosi 31,40 zł brutto, a minimalne wynagrodzenie za pracę 4806 zł. Kwoty te określa rozporządzenie Rady Ministrów z 11 września 2025 r. Stawka dotyczy osób fizycznych wykonujących zlecenie osobiście oraz przedsiębiorców bez pracowników i zleceniobiorców, którzy świadczą usługi osobiście; nie dotyczy umowy o dzieło.
Z ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę wynikają też obowiązki praktyczne:
- umowa powinna określać sposób potwierdzania liczby godzin, a w braku takiego zapisu zleceniobiorca przedstawia informację o liczbie godzin,
- przy umowie zawartej na dłużej niż miesiąc wynagrodzenie w wysokości wynikającej ze stawki minimalnej wypłaca się co najmniej raz w miesiącu,
- zleceniobiorca nie może zrzec się prawa do minimalnej stawki ani przenieść go na inną osobę,
- stawka nie obowiązuje m.in. wtedy, gdy o miejscu i czasie wykonania zlecenia decyduje zleceniobiorca, a wynagrodzenie ma wyłącznie charakter prowizyjny.
Przykład: zleceniobiorca przepracował w miesiącu 120 godzin. Minimalne wynagrodzenie brutto wynosi 120 × 31,40 zł = 3768 zł, bez względu na to, jaką kwotę ryczałtową wpisano w umowie.
PIT: koszty 20% i 50%
Przy umowie o dzieło i umowie zlecenia koszty uzyskania przychodu wynoszą zwykle 20% przychodu (art. 22 ust. 9 pkt 4 i 6 ustawy o PIT), a zaliczka na podatek to 12%. Przy zleceniu koszty liczy się od przychodu pomniejszonego o składki społeczne zleceniobiorcy.
Koszty 50% przysługują twórcy, który przenosi autorskie prawa majątkowe albo udziela licencji, ale tylko w działalnościach wymienionych w ustawie (art. 22 ust. 9b), m.in. przy programach komputerowych, grach, architekturze, literaturze, sztukach plastycznych, fotografii, muzyce, wzornictwie przemysłowym i dziennikarstwie. Łączne koszty 50% w roku nie mogą przekroczyć górnej granicy pierwszego przedziału skali podatkowej, czyli 120 000 zł (art. 22 ust. 9a). Żeby skorzystać z 50% kosztów, umowa powinna przenosić prawa autorskie i wyodrębniać wynagrodzenie za ich przeniesienie.
Gdy kwota należności z umowy z osobą, która nie jest pracownikiem płatnika, nie przekracza 200 zł, pobiera się zryczałtowany podatek 12% bez kosztów (art. 30 ust. 1 pkt 5a ustawy o PIT). Przy zleceniu osoby do 26 lat mogą skorzystać ze zwolnienia z PIT w ramach ulgi dla młodych; to zwolnienie nie obejmuje umowy o dzieło.
Przykład: 5000 zł brutto
| Pozycja | Dzieło, koszty 20% | Dzieło, koszty 50% | Zlecenie bez chorobowego |
|---|---|---|---|
| Składki społeczne zleceniobiorcy | 0 zł | 0 zł | 563,00 zł |
| Składka zdrowotna | 0 zł | 0 zł | 399,33 zł |
| Koszty uzyskania przychodu | 1000,00 zł | 2500,00 zł | 887,40 zł |
| Zaliczka na PIT (12%) | 480 zł | 300 zł | 426 zł |
| Do wypłaty (orientacyjnie) | 4520 zł | 4700 zł | ok. 3612 zł |
Przykład zakłada brak innych tytułów do ubezpieczeń, brak statusu studenta i brak ulg. Dla zlecenia przyjęto składkę emerytalną 9,76% i rentową 1,5% po stronie zleceniobiorcy oraz zaokrąglenie podstawy podatku do pełnych złotych. Kwota netto w konkretnym przypadku może się różnić, a zleceniodawca ponosi dodatkowo swoje składki.
Wynagrodzenie na umowie o pracę możesz porównać w naszym kalkulatorze wynagrodzeń brutto-netto 2026.
Jak wybrać właściwą umowę
Właściwą umowę wybierasz według tego, jak praca będzie faktycznie wykonywana, a nie według tego, która jest tańsza. Przy kontroli ZUS liczy się treść i sposób wykonania umowy, a nie jej tytuł. Kilka praktycznych reguł:
- jest konkretny, jednorazowy efekt z odbiorem – umowa o dzieło,
- chodzi o powtarzalne czynności przez pewien czas – umowa zlecenia,
- wykonawca prowadzi firmę i świadczy usługi w jej zakresie – umowa B2B, opisana w artykule umowa B2B z programistą,
- praca pod kierownictwem, w stałych godzinach i miejscu – umowa o pracę.
Jeżeli efektem pracy jest utwór, na przykład grafika, tekst lub kod, w każdej z tych umów uregulujesz prawa autorskie. Jak to zrobić, wyjaśniamy w tekście przeniesienie autorskich praw majątkowych i pola eksploatacji. Szerszy przegląd umów znajdziesz w przewodniku umowy B2B i freelance.
Kiedy umowa cywilna powinna być umową o pracę
Jeżeli osoba wykonuje pracę pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego, za wynagrodzeniem, to jest to stosunek pracy bez względu na nazwę umowy (art. 22 § 1¹ KP). Zawarcie w takich warunkach umowy cywilnoprawnej jest wykroczeniem zagrożonym grzywną od 2000 zł do 60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 1 KP). Od 8 lipca 2026 r. okręgowy inspektor pracy może, po niewykonaniu polecenia inspektora, wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy.
Jeśli wybierasz umowę o pracę, skorzystaj z poradnika jak zatrudnić pracownika i wzoru umowy o pracę na czas określony i nieokreślony.
Kiedy skonsultować się z prawnikiem
Jeśli ZUS zakwestionował umowę o dzieło, planujesz stałą współpracę z kilkoma osobami na umowach cywilnych albo nie wiesz, którą umowę wybrać, skorzystaj z porady prawnej online.
Najczęściej zadawane pytania
Czy od umowy o dzieło płaci się ZUS w 2026 roku?
Co do zasady nie. Składki trzeba odprowadzić tylko wtedy, gdy umowę o dzieło zawarto z własnym pracodawcą albo dzieło jest wykonywane na jego rzecz. Pełne oskładkowanie umów o dzieło do października 2026 r. nie weszło w życie.
Ile wynosi minimalna stawka godzinowa na zleceniu w 2026?
31,40 zł brutto za godzinę. Stawki nie stosuje się do umowy o dzieło, a zleceniobiorca nie może się jej zrzec.
Czy umowę o dzieło trzeba zgłosić do ZUS?
Tak, na formularzu RUD w ciągu 7 dni od zawarcia umowy. Obowiązek nie dotyczy umów z własnymi pracownikami i umów z przedsiębiorcami wykonującymi dzieło w ramach swojej działalności.
Kiedy można zastosować 50% kosztów uzyskania przychodu?
Gdy twórca przenosi autorskie prawa majątkowe lub udziela licencji w ramach działalności wymienionej w ustawie o PIT, na przykład przy programach komputerowych, grafice czy fotografii. Łączne koszty 50% w roku nie mogą przekroczyć 120 000 zł.
Czy student do 26 lat na umowie o dzieło płaci podatek?
Tak. Ulga dla młodych obejmuje przychody z umowy zlecenia, ale nie z umowy o dzieło. Student nie płaci natomiast składek ZUS od umowy zlecenia.
Co grozi za zawarcie umowy o dzieło zamiast zlecenia?
ZUS może przekwalifikować umowę na zlecenie i naliczyć zaległe składki z odsetkami. Jeśli praca miała cechy stosunku pracy, w grę wchodzi także grzywna z Kodeksu pracy i decyzja inspektora pracy.
Jakie umowy zlecenia będą oskładkowane od 2027 roku?
Na dzień 25 października 2026 r. nie ma uchwalonej ustawy wprowadzającej takie zmiany. Plany oskładkowania umów cywilnoprawnych były zapowiadane, ale nie przybrały formy obowiązującego prawa.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 2026 poz. 795 t.j.): art. 627, 638, 644, 646, 734, 746, 750, 751
- Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych: art. 8 ust. 2a, art. 36 (zgłoszenie umowy o dzieło – RUD)
- Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę: art. 8a–8e
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r.
- Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2026 poz. 592 t.j.): art. 22 ust. 9 pkt 3, 4 i 6, ust. 9a i 9b, art. 30 ust. 1 pkt 5a
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. 2026 poz. 1245 t.j.): art. 22 § 1–1², art. 281 § 1 pkt 1
